Wereldmuziek, dat ben ik niet. Ik ben Zap Mama.

Toen Zap Mama doorbrak, was ‘wereldmuziek’ nog een label dat met succes gepromoot werd als grensverleggend. Voor een jonge vrouw wiens identiteit niet tot één etnie te herleiden valt, voelde deze noemer bovendien juist aan. Ook nu nog refereert Marie Daulne naar haar muziek als muziek uit de wereld. Ze stelt haar muzikanten niet voor als ‘Samira uit Marokko’ en ‘Ernesto uit Congo’ maar als mensen uit alle hoeken van de wereld. Als je haar daarentegen vraagt van waar zij afkomstig is dan zegt ze: “Ik ben Belgische”.

Marie Daulne werd bekend doordat ze mee op de kar kon springen van het succes dat het label wereldmuziek had. Maar de vraag is of ze daar nu nog zo tevreden is met dit etiket. In dit verhaal rond wereldmuziek vinden we immers een duidelijke tegenstelling terug. Enerzijds is er de kritiek op wereldmuziek vanuit het discours rond de onevenwichtige Noord-Zuidverhoudingen. Anderzijds is er de beleving van een Belgische artieste met Congolese roots die haar muziekgenre gestigmatiseerd ziet worden als een middel tot uitbuiting en kolonisatie.

Op de Tweesprakencyclus (een jaarlijkse debattenreeks op de UA) stelde Guy Poppe enkele kritische vragen over wereldmuziek:

1. Het label wereldmuziek kan een hulp zijn bij het uitbuiten van je etnische identiteit. Hoe sta je tegenover dit concept van exotische identiteit?
2. Is wereldmuziek geen elitair product geworden dat uitsluitend bedoeld is voor de intellectuele elite in het Noorden? Als je rijk bent, kunt lezen en schrijven, is het gemakkelijk om tolerant te zijn en open te staan voor de wereld, maar is de populaire cultuur dat ook? Is het niet zo dat ook wereldmuziek een weerspiegeling is van de ongelijkheid in consumptiemogelijkheden tussen Zuid en Noord?
3. Veel muzikanten komen uit het Zuiden maar verkopen hun muziek via platenfirma’s en -verdelers in het Noorden. Gaat de opbrengst hiervan niet enkel naar het Noorden? Is in die zin het mondiaal productieproces van wereldmuziek niet vergelijkbaar met dat van bijvoorbeeld koffie of soja...

Verrekijkers voegt hier enkele vragen aan toe die een complexer en genuanceerder licht op de kwestie willen werpen:

• Wordt haar muziek niet juist mentaal gekoloniseerd en gekleineerd door het te bekijken als Afrikaanse muziek die gebruikt wordt om bedrijven in het Noorden te verrijken?
• In hoeverre is haar muziek en die van vele wereldmuzikanten sterker ‘gekoloniseerd’ door de de professionele muziekwereld dan muziek van Westerse muzikanten als Britney Spears of Eminem? Wordt hun muziek niet in veel grotere mate gekneed tot wat marketingspecialisten de grootste gemene deler achten voor de strikt afgebakende doelgroep die zij voor ogen hebben?
• Heeft de Westerse muzikant dan echt zo veel meer kans om van zijn muziek een expressie van de eigen emotie te maken? Heeft hij nog de kans om etnisch te zijn, om persoonlijk en kunstzinnig te zijn?
• Is het niet vooral de pur sang Amerikaanse R&B, rap, reggea en hiphop die je hoort weerklinken uit de radio wanneer je een zwart-Afrikaans land bezoekt, eerder dan de wereldmuziek zoals we ze in Europa kennen? Het is ook niet toevallig dat net diezelfde muziek de zendtijd van onze Europese radio’s aan het veroveren is. Het Noorden en het Zuiden worden door de internationale muziekhandel uitgebuit met ‘Westerse’ muziek, lijkt het wel. Wordt muziek niet zowel in Noord en Zuid geëxploiteerd door een muziekindustrie voor wie slechts de regels van het internationale kapitalisme van tel zijn?

Wat is jouw mening? Post ze hier.

Lees het artikel hier.